Sau 50 năm mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh, TP. Hồ Chí Minh đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, nơi hạ tầng năng lượng xanh được xem là nền tảng quan trọng để tạo động lực bứt phá, thúc đẩy tăng trưởng bền vững và thu hút dòng vốn chất lượng cao.
Hướng tới kỷ niệm 50 năm Ngày thành phố Sài Gòn - Gia Định chính thức vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh (2/7/1976 - 2/7/2026), TP. Hồ Chí Minh không chỉ nhìn lại hành trình nửa thế kỷ kiến tạo và phát triển với vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước, mà còn xác lập những động lực mới cho chặng đường phía trước.
Từ một đô thị từng đối mặt với tình trạng thiếu điện sau ngày đất nước thống nhất, TP. Hồ Chí Minh hôm nay đang từng bước chuyển mình mạnh mẽ với tư duy phát triển năng lượng sạch, xây dựng hạ tầng hiện đại, thông minh và hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0”.
Nhân dịp dấu mốc lịch sử đầy ý nghĩa này, Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với ông Trần Quốc Tâm, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng tái tạo TP. Hồ Chí Minh (HCMREA), về vai trò của chuyển dịch năng lượng xanh trong hành trình đưa TP. Hồ Chí Minh tiếp tục bứt phá, giữ vững vị thế đầu tàu kinh tế và vươn lên trở thành siêu đô thị phát triển bền vững của khu vực.
Nhìn lại chặng đường 50 năm kể từ ngày TP. Hồ Chí Minh vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh, ông đánh giá như thế nào về sự chuyển biến trong tư duy phát triển năng lượng của thành phố, từ đáp ứng nhu cầu tăng trưởng đến hướng tới mục tiêu phát triển xanh và bền vững?
Theo ông Trần Quốc Tâm, sự chuyển biến trong tư duy phát triển năng lượng của TP. Hồ Chí Minh là một cuộc cách mạng về nhận thức.
Sau năm 1975, thành phố tiếp quản một hệ thống điện còn nhiều khó khăn, rệu rã và chắp vá. Lưới hạ thế khi đó vận hành ở mức 110V, gây tổn thất lớn, trong khi tổng công suất chỉ khoảng 200 MW. Trong bối cảnh ấy, tư duy phát triển năng lượng của thành phố là “bằng mọi giá phải có điện” để giải quyết cơn khát năng lượng, phục hồi sản xuất và khôi phục kinh tế.
TP. Hồ Chí Minh đã từng bước vượt qua giai đoạn khó khăn đó bằng nhiều dấu mốc quan trọng, từ chiến dịch chuyển đổi đồng bộ điện áp lên 220V, đón nhận dòng điện từ Đa Nhim, Trị An cho đến kỳ tích đường dây 500kV Bắc - Nam.
Đến nay, tư duy phát triển năng lượng của thành phố đã chuyển dịch rõ rệt sang “chất lượng và xanh hóa”. TP. Hồ Chí Minh không còn tiêu thụ năng lượng một cách vô điều kiện, mà gắn việc sử dụng năng lượng với trách nhiệm môi trường và mục tiêu phát triển bền vững.
Từ chỗ phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn điện truyền tải và các nguồn năng lượng thâm dụng hóa thạch, thành phố đang chuyển mình sang hướng tự chủ một phần bằng năng lượng tái tạo tại chỗ như điện mặt trời mái nhà, điện rác. Đồng thời, thành phố cũng thúc đẩy tối ưu hóa lưới điện thông minh và hướng thẳng tới mục tiêu Net Zero.
TP. Hồ Chí Minh đang hướng tới mục tiêu trở thành siêu đô thị hiện đại, trung tâm kinh tế - tài chính của khu vực. Theo ông, năng lượng tái tạo sẽ đóng vai trò như thế nào trong việc hiện thực hóa khát vọng đó, đặc biệt trong bối cảnh yêu cầu giảm phát thải và chuyển đổi xanh ngày càng cấp thiết?
Ông Trần Quốc Tâm cho rằng, để hiện thực hóa khát vọng trở thành trung tâm kinh tế - tài chính của khu vực, năng lượng tái tạo không còn là lựa chọn mang tính khuyến khích, mà đã trở thành hạ tầng bắt buộc của TP. Hồ Chí Minh.
Nếu ví dòng vốn quốc tế và các tập đoàn đa quốc gia là những con tàu lớn, thì năng lượng tái tạo chính là “tấm hộ chiếu” để những con tàu đó cập cảng TP. Hồ Chí Minh.
Hiện nay, các định chế tài chính và tập đoàn toàn cầu đều ngày càng chú trọng các tiêu chuẩn ESG, đồng thời nhiều doanh nghiệp quốc tế đã đưa ra cam kết RE100, hướng tới sử dụng 100% năng lượng tái tạo. Vì vậy, nếu hạ tầng năng lượng của thành phố không “xanh”, sản phẩm sản xuất tại đây có thể phải đối mặt với thuế carbon rất cao, chẳng hạn như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của châu Âu. Khi đó, các nhà đầu tư chất lượng cao có thể rời đi để tìm kiếm những điểm đến phù hợp hơn với tiêu chuẩn xanh toàn cầu.
Trong bối cảnh đó, năng lượng tái tạo tại chỗ tích hợp hệ thống lưu trữ năng lượng BESS chính là giải pháp cốt lõi để phát triển một siêu đô thị. Đây là hướng đi giúp TP. Hồ Chí Minh giải quyết cùng lúc nhiều bài toán: vừa duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ, vừa giảm tải cho lưới điện quốc gia, vừa đảm bảo an ninh năng lượng bền vững.
Theo ông, năng lượng xanh chính là nền móng cốt lõi của thành phố trong giai đoạn mới. Nếu thiếu yếu tố này, các mục tiêu chiến lược như xây dựng trung tâm tài chính, trung tâm dữ liệu tầm cỡ khu vực sẽ khó có thể phát triển vững bền.
Trong bối cảnh TP. Hồ Chí Minh đang triển khai nhiều định hướng phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn sau hợp nhất, theo ông đâu là những cơ hội lớn nhất để cộng đồng doanh nghiệp thành phố tham gia sâu hơn vào lĩnh vực năng lượng tái tạo và công nghệ xanh?
Theo ông Trần Quốc Tâm, cơ hội đang chia đều cho các doanh nghiệp biết đón đầu công nghệ. Trong đó, có ba “mảnh đất” lớn mà doanh nghiệp TP. Hồ Chí Minh có thể tham gia sâu hơn.
Thứ nhất là “xanh hóa” hạ tầng công nghiệp. Nhu cầu lắp đặt điện mặt trời mái nhà kết hợp pin lưu trữ BESS phân phối, đặc biệt là công nghệ điện áp cao High Voltage, tại các khu chế xuất và khu công nghiệp đang tăng mạnh. Mục tiêu là giúp doanh nghiệp đạt các chứng chỉ xanh, đáp ứng yêu cầu của chuỗi cung ứng và các tiêu chuẩn quốc tế. Đây là thị trường rất lớn cho các doanh nghiệp cung ứng thiết bị, nhà thầu EPC và các đơn vị cung cấp dịch vụ năng lượng theo mô hình ESCO.
Thứ hai là kinh tế tuần hoàn đô thị. Với quy mô của một siêu đô thị, TP. Hồ Chí Minh mỗi ngày phát sinh hàng ngàn tấn rác thải. Đây không chỉ là bài toán môi trường, mà còn là nguồn tài nguyên năng lượng chưa được khai thác hết. Vì vậy, đầu tư vào điện rác và công nghệ tái chế là một hướng đi giàu tiềm năng.
Thứ ba là hạ tầng giao thông xanh. Khi thành phố đẩy mạnh lộ trình chuyển đổi phương tiện giao thông, hệ sinh thái trạm sạc xe điện thông minh, các giải pháp quản lý pin và tái chế pin xe điện sẽ trở thành xu hướng bắt buộc trong thời gian tới.
Hướng tới cột mốc 50 năm lịch sử và đầy ý nghĩa này, Hiệp hội Năng lượng tái tạo TP. Hồ Chí Minh đã có những hành động và sáng kiến cụ thể nào nhằm lan tỏa nhận thức về sử dụng năng lượng sạch và phát triển bền vững trong cộng đồng doanh nghiệp?
Ông Trần Quốc Tâm cho biết, HCMREA không dừng lại ở việc tuyên truyền lý thuyết, mà tập trung vào các hành động thực tế nhằm tạo ra tác động lâu dài. Trọng tâm hoạt động của Hiệp hội hiện nay được triển khai trên ba phương diện: nguồn nhân lực, công nghệ và kết nối doanh nghiệp.
Về nguồn nhân lực, Hiệp hội chủ động phối hợp với các trường công nghệ, tiêu biểu như Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng, để tổ chức các chương trình đào tạo chuyên sâu về điện mặt trời và pin lưu trữ. Mục tiêu là chuẩn bị một thế hệ kỹ sư mới, có hiểu biết sâu về công nghệ lưu trữ và các hệ thống năng lượng thông minh.
Về công nghệ, Hiệp hội đang tích cực thúc đẩy, kết nối và định hướng doanh nghiệp chuyển dịch mạnh mẽ sang công nghệ lưu trữ điện áp cao High Voltage BESS. Đây là xu hướng tất yếu của thế giới nhằm tối ưu hóa nguồn điện mặt trời tự sản tự tiêu, nâng cao hiệu quả vận hành và tăng khả năng chủ động về năng lượng.
Bên cạnh đó, HCMREA cũng chủ động tiếp cận và tư vấn giải pháp chuyển dịch năng lượng cho các khối doanh nghiệp FDI, trong đó có các tập đoàn sản xuất Đài Loan. Hoạt động này nhằm hỗ trợ doanh nghiệp kịp thời đáp ứng các hàng rào xanh quốc tế, đồng thời góp phần bảo vệ nguồn lực kinh tế của TP. Hồ Chí Minh.
Ngoài ra, Hiệp hội cũng xây dựng hệ thống cập nhật thông tin, thiết lập “radar” theo dõi các xu hướng công nghệ và biến động địa chính trị năng lượng toàn cầu. Qua đó, doanh nghiệp hội viên có thể kịp thời nắm bắt thông tin chuẩn xác, chủ động xây dựng chiến lược ứng phó và thích nghi phù hợp.
Từ dấu mốc 50 năm vinh dự mang tên Bác, khi bước sang giai đoạn phát triển mới với những tiêu chuẩn quốc tế khắt khe hơn, ông kỳ vọng diện mạo năng lượng của TP. Hồ Chí Minh sẽ bứt phá như thế nào để giữ vững vị thế đầu tàu dẫn dắt kinh tế của cả nước?
Ông Trần Quốc Tâm kỳ vọng diện mạo năng lượng tương lai của TP. Hồ Chí Minh sẽ được định hình bằng ba từ: xanh, thông minh và tự chủ.
Về quy hoạch, màu xanh của các mái nhà năng lượng sẽ bao phủ các vùng công nghiệp công nghệ cao. Đây không chỉ là hình ảnh của một đô thị hiện đại, mà còn là biểu tượng cho định hướng phát triển bền vững của thành phố trong giai đoạn mới.
Về mặt kỹ thuật, TP. Hồ Chí Minh cần sở hữu một lưới điện thông minh Smart Grid có mức độ tự động hóa cao, vận hành mượt mà nhờ các hệ thống lưu trữ năng lượng BESS quy mô lớn để điều tiết nguồn phát. Hệ thống này sẽ giúp thành phố nâng cao khả năng tự chủ năng lượng tại chỗ, đồng thời không gây thêm áp lực lên hệ thống truyền tải quốc gia.
Quan trọng nhất, nền tảng năng lượng sạch sẽ giúp TP. Hồ Chí Minh trở thành một “hải đăng xanh”, có khả năng thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao. Đây cũng là điều kiện quan trọng để doanh nghiệp nội địa tự tin bước vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Trong bối cảnh toàn cầu đang bước vào xu thế chuyển đổi xanh mạnh mẽ, năng lượng tái tạo đang trở thành nền tảng quan trọng để TP. Hồ Chí Minh nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút dòng vốn chất lượng cao và hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững.
Nguồn: Báo Công Thương
